Anadolu’nun “Küçük Paris”iydi Cürek Yerleşkesi
Sivas’ın sanayi tarihine tanıklık eden iki önemli belgeyi (Cürek yerleşkesinin hüzünlü manzarası ve 1965 tarihli resmi teknik yazışma) birleştirerek, hem nostaljik hem de derinliği olan bir haber metni hazırladım www. sivasdata.com özel haberidir
Sivas’ın Divriği ilçesinde, 1930’lu yılların başında sadece demir çıkarmak için değil, modern bir yaşam inşa etmek için temelleri atılan Cürek Maden Yerleşkesi, bugünlerde sessizliğin ve terk edilmişliğin sembolü haline gelmiş durumda. Bir zamanlar “Küçük Paris” olarak anılan bu yerleşke, sinemasından tenis kortlarına, yüzme havuzundan modern hastanesine kadar dönemin çok ötesinde bir sosyal imkan sunuyordu.
Zamanın Durduğu Yer: Yeniköy Lojmanları
Bugün bölgeyi ziyaret edenlerin karşısına çıkan manzaralar, adeta bir zaman tünelinden fırlamış gibi. Sosyal medyada paylaşılan görsellerde, doğanın içine gömülmüş metruk binalar ve paslanmaya yüz tutmuş araçlar dikkat çekiyor. Özellikle “Yeniköy lojmanları” olarak bilinen bölge, 2000’li yılların başındaki özelleştirme sürecine kadar yüzlerce aileye ev sahipliği yapmıştı. Yerleşke, Türkiye Cumhuriyeti’nin sanayileşme hamlesinin en somut ve en insancıl örneklerinden biriydi. İşçisinden mühendisine herkesin aynı havayı soluduğu, modern bir şehir planlamasının hakim olduğu bu yer, özelleştirme sonrası kaderine terk edildi.
Arşivlerden Çıkan Teknik Hafıza: 1965 Yılı Belgeleri
Elimize ulaşan 6 Ağustos 1965 tarihli bir belge, yerleşkenin teknik kapasitesini ve o dönemdeki titiz çalışma disiplinini gözler önüne seriyor. Müessese Müdürü, Muhasebeci İbrahim Tür ve Ticaret Şefi Ali Murtaza Karataş’ın katılımıyla gerçekleşen toplantı tutanağı, maden sahasında kullanılan araçların bakım süreçlerini detaylandırıyor.
Zamanın Durduğu Yer: Yeniköy Lojmanları
Bugün bölgeyi ziyaret edenlerin karşısına çıkan manzaralar, adeta bir zaman tünelinden fırlamış gibi. Sosyal medyada paylaşılan görsellerde, doğanın içine gömülmüş metruk binalar ve paslanmaya yüz tutmuş araçlar dikkat çekiyor. Özellikle “Yeniköy lojmanları” olarak bilinen bölge, 2000’li yılların başındaki özelleştirme sürecine kadar yüzlerce aileye ev sahipliği yapmıştı. Yerleşke, Türkiye Cumhuriyeti’nin sanayileşme hamlesinin en somut ve en insancıl örneklerinden biriydi. İşçisinden mühendisine herkesin aynı havayı soluduğu, modern bir şehir planlamasının hakim olduğu bu yer, özelleştirme sonrası kaderine terk edildi.
Arşivlerden Çıkan Teknik Hafıza: 1965 Yılı Belgeleri
Elimize ulaşan 6 Ağustos 1965 tarihli bir belge, yerleşkenin teknik kapasitesini ve o dönemdeki titiz çalışma disiplinini gözler önüne seriyor. Müessese Müdürü, Muhasebeci İbrahim Tür ve Ticaret Şefi Ali Murtaza Karataş’ın katılımıyla gerçekleşen toplantı tutanağı, maden sahasında kullanılan araçların bakım süreçlerini detaylandırıyor.
Belgede geçen şu ifadeler dikkat çekici:
“Kamyonları için Makine Bakım Şefliğince ihtiyaç bildirilen 4 adet krank rektifiyesinin yapılmasına dair 176 sayılı yazısı ve ait olduğu dosya incelendi… Land-Rover krankının rektifiyesi işinin Kayseri Doğu Menzil Komutanlığı’na yaptırılması talep edilmiş olup…”
Bu sararmış kağıt parçası, sadece bir tamirat talebini değil; o dönemde Divriği’deki maden işletmesinin ne kadar kurumsal bir yapıyla yönetildiğini, araç parkında bulunan Euclid kamyonlar ve Land-Rover’lar gibi dönemin en modern ekipmanlarının nasıl bir bakım disipliniyle korunduğunu kanıtlıyor. Kayseri’deki askeri tesislerle yapılan iş birliği, yerli sanayinin ve teknik altyapının o yıllardaki dayanışmasını da simgeliyor.
Cürek Neden Bu Hale Geldi?
1980’lere kadar canlılığını koruyan Cürek, maden merkezinin Selavat Tepesi’ne taşınmasıyla ilk darbeyi aldı. Asıl büyük dönüşüm ise 2000’li yıllarda gerçekleşen özelleştirme süreci oldu. Bakımı yapılmayan, korunmayan ve zamanla talan edilen yapılar, bugün tarih meraklıları ve fotoğrafçılar için hüzünlü bir dekor oluşturuyor. Oysa Sivas Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu tarafından 2007 yılında koruma altına alınan bu yerleşke, Cumhuriyet dönemi sanayi mimarisinin en özgün “prototip kent” örneklerinden biri olarak tescillenmişti.
Bir Dönemin Sonu, Bir Hafızanın Yok Oluşu
Bugün Cürek’in sokaklarında yürürken, 1965’in teknik toplantılarını yapan o ciddiyetin veya sinema salonunda film izleyen ailelerin neşesini hayal etmek zor değil. Ancak bugün gelinen noktada, paslı bir kamyon iskeleti ve dökülen sıvalarıyla Cürek, sanayileşme tarihimizin sessiz bir tanığı olarak bekleyişini sürdürüyor.
Bu yerleşke, sadece binalardan ibaret değildir; bir kuşağın emeği, 1965’in yazışmalarına yansıyan o titizlik ve Türkiye’nin “modernleşme” hayalinin ta kendisidir. Cürek’in bu hüzünlü manzarası, geçmişe sahip çıkmanın sadece binaları korumak değil, o binaların içindeki ruhu da yaşatmak olduğunu bir kez daha hatırlatıyor.
